این دوران، «عصر دوم» سرزمین میانه است؛ بستری که سریال «ارباب حلقه‌ها: حلقه‌های قدرت» نیز داستان خود را در آن روایت می‌کند. ماجراهای سریال هزاران سال پیش از سفر بیلبو در «هابیت» و مأموریت فرودو در «ارباب حلقه‌ها» اتفاق می‌افتند.
وقتی فرودو حلقه را از شایر بیرون برد، هزاران سال از آغاز ماجرایی گذشته بود که حالا زندگی او را تهدید می‌کرد. آن حلقه پیش از رسیدن به بیلبو و فرودو، شاهد ظهور و سقوط فرمانروایان، ویرانی سرزمین‌ها و جنگ‌هایی بود که خاطره‌شان در ترانه‌های الف‌ها باقی مانده بود. برای فهم داستان آن، باید به زمانی بازگردیم که سائورون هنوز می‌توانست چهره‌ای فریبنده داشته باشد، نومه‌نور بر دریاها فرمان می‌راند و حلقه‌های قدرت هنوز ساخته نشده بودند. اما عصر دوم چه ویژگی‌ای دارد که آن را به یکی از مهم‌ترین دوره‌های جهان تالکین تبدیل می‌کند؟ پاسخ را باید در تاریخی جست‌وجو کرد که پیروزی بر یک دشمن، به پایان شر نمی‌انجامد و میل به حفظ زیبایی، پیشرفت و جاودانگی می‌تواند راه را برای سلطه باز کند.
لینک‌های پیشنهادی: آثار تالکین | ارباب حلقه‌ها
جهانی که گمان می‌کرد تاریکی پایان یافته است
برای ورود به عصر دوم، باید از پایان عصر اول آغاز کنیم؛ زمانی که مورگوت، قدرت بزرگ تاریکی، شکست خورده است. جنگی سهمگین، جهان را دگرگون کرده و بخش بزرگی از بلریاند، محل بسیاری از داستان‌های کهن، زیر آب رفته است.
بازماندگان باید در جهانی آسیب‌دیده زندگی تازه‌ای بسازند. الف‌ها در سرزمین‌های باقی‌مانده سکونت می‌گزینند و انسان‌هایی که در برابر مورگوت ایستاده بودند، سرنوشت تازه‌ای پیدا می‌کنند. اما شکست مورگوت به معنای محوشدن همهٔ خدمتگزاران و میراث او نیست. سائورون باقی مانده است.
همین نکته، آغاز مناسبی برای شناخت جهان «حلقه‌های قدرت» است: مردم می‌توانند از جنگ خسته شوند، به صلح دل ببندند و نشانه‌های خطر را نادیده بگیرند، درحالی‌که دشمن فرصت می‌یابد شکل تازه‌ای برای بازگشت پیدا کند.
«سیلماریلیون» پیشینهٔ این جهان را در اختیار خواننده می‌گذارد. شناخت مورگوت و جنگ‌های عصر اول کمک می‌کند بفهمیم چرا الف‌ها چنین حافظهٔ سنگینی از فقدان دارند و چرا ظهور دوبارهٔ تاریکی برای بعضی از آنان، خطری کاملاً آشناست.
سائورون پیش از آنکه به دشمن فرودو تبدیل شود
در «ارباب حلقه‌ها»، سائورون اغلب از فاصله‌ای هراس‌انگیز احساس می‌شود: اراده‌ای که جست‌وجو می‌کند، فرمان می‌دهد و می‌کوشد حلقه را پس بگیرد. در عصر دوم، فرصت بیشتری برای شناخت روش‌های او داریم.
قدرت سائورون تنها در سپاه و خشونت نیست. او می‌تواند خواسته‌های دیگران را بشناسد و برای رسیدن به هدف خود از آن‌ها استفاده کند. کسانی که آرزوی ساختن، آموختن و حفظ زیبایی دارند، لزوماً در برابر فریب مصون نیستند؛ چه‌بسا همین آرزوها نقطهٔ ورود او باشند.
در ماجرای حلقه‌ها، این ویژگی اهمیت اساسی پیدا می‌کند. سائورون برای نفوذ در میان الف‌ها، به دانش و هنر نزدیک می‌شود. خطر هنگامی شکل می‌گیرد که وعدهٔ یاری، راهی برای وابستگی و فرمان‌برداری فراهم می‌کند.
بخش «دربارهٔ حلقه‌های قدرت و عصر سوم» در «سیلماریلیون»، یکی از مسیرهای اصلی آشنایی با این ماجراست. این بخش میان تاریخ کهن جهان و داستان آشنای حلقهٔ یگانه پیوند برقرار می‌کند.
حلقه‌های قدرت چرا ساخته شدند؟
اگر حلقه‌ها فقط ابزارهایی برای شرارت بودند، فریب‌خوردن سازندگان و دارندگانشان چندان قابل‌فهم نبود. جذابیت داستان در این است که آرزوهای دیگری نیز در ساخت آن‌ها حضور دارد: حفظ آنچه زیباست، کاستن از فرسودگی و مقابله با گذر زمان.
الف‌ها با جهانی روبه‌رو هستند که تغییر می‌کند. چیزهایی که دوست می‌دارند، ممکن است از میان بروند و شکوه روزگار گذشته بازنمی‌گردد. در چنین وضعیتی، وعدهٔ قدرتی که بتواند زوال را به تأخیر بیندازد، وسوسه‌انگیز است.
حلقهٔ یگانه، ساختهٔ سائورون، این ماجرا را به مسئلهٔ سلطه تبدیل می‌کند. او می‌خواهد از پیوند حلقه‌ها برای چیرگی بر دیگران بهره ببرد. البته تاریخ همهٔ حلقه‌ها یکسان نیست؛ سه حلقهٔ الفی را کله‌بریمبور بدون مشارکت مستقیم سائورون می‌سازد، اما آن‌ها نیز از پیوند با حلقهٔ یگانه در امان نمی‌مانند.
وقتی فرودو حلقه را به دوش می‌کشد، پیامد همین تلاش دیرینه برای فرمانروایی را حمل می‌کند. مأموریت او، پایان‌دادن به خطری است که هزاران سال پیش شکل گرفته بود.
نومه‌نور؛ قدرتی که از مرگ می‌ترسید
عصر دوم فقط داستان الف‌ها و حلقه‌ها نیست. در میانهٔ دریا، جزیره‌ای وجود دارد که برای فهم تاریخ انسان‌ها و پیشینهٔ گوندور ضروری است: نومه‌نور.
نومه‌نوری‌ها دریانوردانی توانمندند و در طول تاریخ خود به قدرتی بزرگ تبدیل می‌شوند. اما شکوه و عمر طولانی، مسئلهٔ مرگ را برایشان حل نمی‌کند. هرچه قدرتشان بیشتر می‌شود، میل بعضی از آنان به گریز از محدودیت‌های انسانی نیز شدت می‌گیرد.
تالکین در اینجا پرسشی تلخ پیش می‌کشد: اگر تمدنی نتواند مرگ‌پذیری خود را بپذیرد، قدرت و دانشش آن را به کجا خواهد برد؟
برای خواندن سرگذشت نومه‌نور، بخش «آکالابت» در «سیلماریلیون» اهمیت ویژه‌ای دارد. اما اگر بخواهیم از روایت کلی فراتر برویم و جزیره را با زندگی، جغرافیا و فرمانروایانش بشناسیم، «قصه‌های ناتمام» چشم‌انداز گسترده‌تری پیش رو می‌گذارد.
بخش عصر دوم این کتاب شامل توصیف نومه‌نور، داستان «آلداریون و ارندیس» و مطالبی دربارهٔ شاهان جزیره است. داستان آلداریون و ارندیس به‌ویژه نشان می‌دهد که پشت تاریخ دریانوردی و فرمانروایی، زندگی‌هایی شخصی با خواسته‌ها، جدایی‌ها و رنج‌های خودشان وجود دارد.
گالادریل و الروند؛ شخصیت‌هایی با گذشته‌ای طولانی
برای کسی که نخست «ارباب حلقه‌ها» را خوانده یا فیلم‌هایش را دیده است، گالادریل و الروند شخصیت‌هایی صاحب اقتدار و تجربه‌اند. اما این تجربه از کجا آمده است؟
بازگشت به تاریخ کهن نشان می‌دهد که آنان در چه جهانی زیسته‌اند و چه دگرگونی‌هایی را از سر گذرانده‌اند. شناخت گذشته، سخنان و تصمیم‌هایشان را در عصر سوم معنادارتر می‌کند؛ به‌ویژه هنگامی که دربارهٔ قدرت، خطر و امکان شکست سخن می‌گویند.
«قصه‌های ناتمام» در بخش مربوط به گالادریل و کله‌بورن، امکان بررسی دقیق‌تر این گذشته را فراهم می‌کند. بااین‌حال، باید به ویژگی مهم کتاب توجه داشت: بعضی از نوشته‌ها صورت‌های متفاوت یک روایت‌اند و تالکین همهٔ آن‌ها را به نسخه‌ای نهایی و یکدست تبدیل نکرده است. کریستوفر تالکین نیز در مقدمه، همین موضوع را دربارهٔ تاریخ گالادریل و کله‌بورن توضیح می‌دهد.
بنابراین، خواندن این کتاب علاوه بر اطلاعات بیشتر، ما را با شیوهٔ شکل‌گیری جهان تالکین آشنا می‌کند؛ جهانی که نویسنده بارها به آن بازمی‌گشت و جزئیاتش را بازنگری می‌کرد.
چرا در کنار داستان به نقشه نیاز داریم؟
نومه‌نور کجاست؟ اره‌گیون چه نسبتی با قلمرو دورف‌ها دارد؟ موردور در کدام بخش سرزمین میانه قرار گرفته و فاصله‌ها چه تأثیری بر جنگ و اتحاد دارند؟
بدون نقشه، این نام‌ها ممکن است به فهرستی دشوار برای به‌خاطرسپردن تبدیل شوند. وقتی جای آن‌ها را ببینیم، تصمیم‌های شخصیت‌ها و اهمیت مسیرها روشن‌تر می‌شود. کوهستان، دریا و رودخانه در داستان‌های تالکین بر سرنوشت مردم تأثیر می‌گذارند؛ پناهگاه می‌سازند، ارتباط را دشوار می‌کنند و مسیر پیشروی سپاه‌ها را تغییر می‌دهند.
«اطلس سرزمین میانه» نوشتهٔ کارن وین فونستاد، همراه مناسبی برای این نوع خواندن است. این اثر، پژوهشی جغرافیایی بر پایهٔ نوشته‌های تالکین است و نقشه‌ها و نمودارهای آن، مکان‌ها، سفرها و رویدادهای دوران‌های مختلف را کنار هم قرار می‌دهند. اطلس به خواننده کمک می‌کند تاریخی را که می‌خواند، در جغرافیای جهان نیز دنبال کند. Google Books
«سرشت سرزمین میانه» چه چیزی به این شناخت اضافه می‌کند؟
پس از آشنایی با رویدادها و مکان‌ها، ممکن است پرسش‌های دیگری پیدا کنیم: الف‌ها چگونه رشد می‌کنند؟ گذر زمان برای آنان چه معنایی دارد؟ رابطهٔ جسم و روح در جهان تالکین چگونه تصور شده است؟
«سرشت سرزمین میانه» برای چنین کنجکاوی‌هایی است. این کتاب با نوشته‌های توضیحی و پژوهشی تالکین سروکار دارد و بیش از آنکه داستانی پیوسته دربارهٔ عصر دوم ارائه دهد، خواننده را به بررسی سازوکارهای جهان او نزدیک می‌کند.
ازاین‌رو، برای شروع شناخت ماجرای حلقه‌ها، «سیلماریلیون» و بخش‌های مرتبط «قصه‌های ناتمام» مسیر مستقیم‌تری هستند. «سرشت سرزمین میانه» زمانی جذاب‌تر می‌شود که خواننده بخواهد دربارهٔ موجودات، زمان و منطق زندگی در این جهان عمیق‌تر فکر کند.
کتاب‌ها را چگونه در کنار «حلقه‌های قدرت» بخوانیم؟
این کتاب‌ها را بهتر است منابع شناخت جهان تالکین بدانیم، نه متن قسمت‌به‌قسمت سریال. برای دنبال‌کردن روایت اصلی عصر دوم، ضمیمه‌های «ارباب حلقه‌ها» نیز جایگاه مهمی دارند؛ به‌ویژه گاه‌شماری رویدادها که چارچوب زمانی این دوران را روشن می‌کند.
یک مسیر ساده این است: ابتدا تصویر کلی عصر دوم را بشناسیم، سپس در «سیلماریلیون» سراغ نومه‌نور و تاریخ حلقه‌ها برویم. بعد، «قصه‌های ناتمام» را برای جزئیات بیشتر بخوانیم و «اطلس سرزمین میانه» را کنار دست بگذاریم. «سرشت سرزمین میانه» نیز راه ادامهٔ این جست‌وجو به لایه‌های عمیق‌تر جهان تالکین است.
با این شناخت، حلقهٔ فرودو دیگر فقط شیئی جادویی نیست که باید نابود شود. آن حلقه، میراث دورانی است که در آن میل به حفظ زیبایی، ترس از مرگ و اشتیاق به قدرت، سرنوشت جهان را تغییر دادند. ماجرای «ارباب حلقه‌ها» از شایر آغاز می‌شود، اما ریشه‌هایش در تاریخی فرو رفته است که عصر دوم، یکی از تعیین‌کننده‌ترین فصل‌های آن است.
